Kulturowy fenomen XD

Dodano: 13 maja 2026 przez Anna Wileczek

Formy: XD, xD, Xd, xd i XD+, oraz ich ikoniczny odpowiednik – 😆 należą do najbardziej rozpoznawalnych i ponadczasowych jednostek młodomowy. Słownik języka polskiego PWN podaje, ze XD to ,,słowo, a raczej emotikon używany głównie przez uczniów gimnazjum. Wyraża zdziwienie/podziw/rozbawienie jakąś sytuacją” i odsyła nas do hasła Iks de / XD, które zostało opisane jako ,,wyrażenie (…) powstające od komputerowej minki „XD”. O ile wcześniej używane było w zastepstwie szerokiego uśmiechu tylko w Internecie, tak teraz jest ono „nadużywane praktycznie w każdej sytuacji – zarówno w świecie wirtualnym, jak i realnym” (https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/xd;5899813.html). Na początku należy zaznaczyć także, że XD wygrało w 2017 roku Plebiscyt na Młodzieżowe Słowo Roku. Mimo tego, że od tego czasu minęło prawie 10 lat, XD (pod różnymi formami) nadal jest obecne w języku polskim. Z czego wynika ten fenomen? Na czym polega jego wyjątkowość?

Emotikon ten powstał z połączenia litery X (przymrużonych oczu) i D (szeroko uśmiechniętych ust). W Internecie możemy znaleźć teorię, według której obraz ten został spopularyzowany dzięki Ericowi Cartmanowi z serialu ,,Miasteczko South Park”, którego oczy i usta podczas głośnego śmiechu układały się w kształt podobny do tych liter. Być może to właśnie wspomniany element kulturowy pokazał internautom, jak odczytywać XD.

Rożne zapisy emotikonu podane w tytule mają odmienne znaczenia. Powstawały na ten temat nawet filmy na platformie TikTok, w których autorzy, bardziej lub mniej poważnie, wyjaśniali internautom, że różna wielkość i liczba poszczególnych liter wpływają na to, jak odbiorcy postrzegają nie tylko sam komunikat, a nawet jego nadawców (por. https://www.tiktok.com/@pasiekofficial/video/7076065744353512710). Swego rodzaju legendą owiany jest obraz, który przedstawia poszczególne rodzaje XD i je wyjaśnia. Co za tym idzie, dzięki swojej wieloznaczności, emotikon może być używany w różnych kontekstach. Kolejnym aspektem wpływającym na żywotność XD jest jego wielopostaciowość formalna. Z jednej strony mamy emotikon i emoji śmiejącej się buźki, z drugiej znak literowy i werbalny, czyli iksde. Istotne jest tutaj to, że XD możemy zapisać na różne sposoby, czyli: xd, xD, XD, XDD, a także w postaci X + wielokrotność znaku D (w zależności od tego, jak bardzo coś nas rozbawiło). Mamy też postać Xd, która jest bardzo specyficzna i dyskutowalna.

Tytułowe XD jest nawet postrzegane jako wyznacznik ,,polskości” na różnych światowych forach dyskusyjnych. Obcokrajowcy uważają, że tylko Polacy używają go na końcu zdania. Obserwacja ta doprowadziła Nicka Robinsona – amerykańskiego youtubera, do zbadania fenomenu XD. W Ameryce XD jest bowiem obecnie oznaką czasów nostalgicznych (lat 2000.) i nie jest używane na co dzień. Mężczyzna przyleciał specjalnie do naszego kraju i przeprowadził ankiety wśród przechodniów, w których pytał, co znaczą dla nich poszczególne rodzaje XD, dlaczego jest ono popularny tylko w Polsce etc. Pomimo tego, że ankietowani (według tezy) są „naturalnymi”użytkownikami tej jednostki, to ich odpowiedzi nie były dla Nicka przekonujące. Zdecydował się on na kontakt z dr. hab. Piotrem Siudą, prof. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, socjologiem, badaczem społecznych aspektów gier, esportu i memów, który też nie udzielił mu zadowalającej odpowiedzi… Profesor oczywiście zaznaczył, że w zrozumieniu fenomenu XD w Polsce bardzo ważny jest aspekt kulturowy i kontekstowy. Polskie XD rodziło się w innych warunkach kulturowych niż to amerykańskie. Istotny jest tutaj okres, w którym w naszym kraju Internet stawał się coraz bardziej dostępny, czyli początek XXI wieku. To właśnie wtedy na polskie rynki weszła Neostrada, czyli tania (jak na tamte czasy) usługa zapewniająca stały dostęp do Sieci. I to właśnie wtedy w Internecie królowało XD. Większość nowych użytkowników, będąca młodymi ludźmi, a czasem wręcz dziećmi (o których do tej pory mówi się ,,dzieci Neostrady”) weszła do zupełnie nowego świata. Świata, który miał już swoje zasady i panujące obyczaje. Dzieci Neostrady stworzyły swój własny styl bycia (niejednokrotnie denerwowały on innych użytkowników Internetu) wstawiając wielkie litery w środek wyrazu, tworząc własne emotikony i dodając zwielokrotnione znaki interpunkcyjne, czasem w przypadkowych miejscach. Ich styl pisania był bardzo nieuporządkowany, sprzeczny z zastanym porządkiem. Na tyle to przeszkadzało niektórym użytkownikom Internetu, że admini jednego z forów każdy watek, który zawierał XD, po prostu usuwali, nie patrząc na merytoryczne aspekty postu.

Bez wątpienia XD jest czymś wyjątkowym, nie tylko jako słowo, ale też jako swego rodzaju fenomen społeczno-kulturowy. To emotikon, który niczym jeden z produktów ,,wyraża więcej niż 1000 słów”. W przeciwieństwie do wielu wyrazów, które są modne przez pewien czas, XD jest używane od ponad 20 lat. Niegdysiejsze ,,dzieci Neostrady”, współcześnie to ludzie dorośli, którzy nadal używają XD. Współczesna młodzież przejęła swego rodzaju schedę po swoich starszych kolegach i też używa tego emotikonu. Należy zaznaczyć jednak, że postać Xd przez ludzi młodych nie jest w ogóle akceptowana.

Przykłady użycia XD:

https://www.tiktok.com/@pasiekofficial/video/7076065744353512710

https://www.tiktok.com/@tojafriz/video/7622421123195604257

https://www.tiktok.com/@sylwiabutor/video/7628298002125376800

https://www.tiktok.com/@pan_od_slowek/video/6976622420362841349

https://www.tiktok.com/@bialoowas/video/7627898199948250401

https://www.tiktok.com/@clodemephet/video/7477139883656547606

https://www.instagram.com/reel/DTq6hLMjPLT/

Netografia:
https://memy.jeja.pl/405948,rodzaje-xd.html

https://www.reddit.com/r/Polska/comments/1dfdjpx/polski_fenomen_xd/?solution=9ab94dfe832964c19ab94dfe832964c1&js_challenge=1&token=bbbe4bf1c9a2b5160829c4be34da58617e0076e3fb4b79cfb68e38c59b7af907

https://www.reddit.com/r/Polska/comments/1pr8aql/the_xd_phenomenon/?solution=ae3ee48760d9439eae3ee48760d9439e&js_challenge=1&token=bbbe4bf1c9a2b5160829c4be34da58612b975a8c50e1cf28a5780b1d1960d7f5

https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/xd;5899813.html